Prawo

PROKURATURA MA SŁUŻYĆ SPOŁECZEŃSTWU

Prokuratura to jedna z najważniejszych instytucji naszego państwa. Jednak w obecnym kształcie najwyraźniej nie spełnia oczekiwań społecznych i powinna zostać gruntownie zreformowana.

Andrzej Zaleski

22 marca 2019 r. odbyła się w Warszawie konferencja zorganizowana przez Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego oraz Stowarzyszenie Prokuratorów „Lex super omnia” na temat „Konieczne i pożądane zmiany ustroju prokuratury”.

Uczestnicy konferencji z zapartym tchem śledzili dwugłos w dyskusji na temat: „Prokurator jako rzecznik praworządności” prowadzony przez dr Małgorzatę Szeroczyńską i profesor Ewę Łętowską. Małgorzata Szeroczyńska, czynny prokurator, optowała za twierdzeniem, że prokurator może interweniować w sprawach naruszeń innych gałęzi prawa tylko w przypadku, gdy naruszenie jest związane z prawem karnym. Podniosła, że prokurator nie jest ani powołany, ani nie ma warunków do załatwiania osobistych spraw obywateli. Prof. Ewa Łętowska wprawdzie zgodziła się z tezą, że prokuratura nie jest od załatwiania osobistych spraw obywateli, wyraziła jednak pogląd, że powinna czuwać nad stanem praworządności obejmującej wszystkie gałęzie prawa.

Poruszone w dyskusji kwestie dotyczą zasadniczych spraw związanych z ustrojem zarówno prokuratury, jak i całego państwa. Dotyczą sprawy fundamentalnej, czyli ustalenia, jakie zadania powinna wykonywać prokuratura, komu służyć? Odpowiedz wydaje się prosta: powinna służyć społeczeństwu, a w szczególności tej formie organizacji społecznej, jaką jest państwo. Ale czy tak jest? Śmiem wątpić.

Polska jest demokratycznym państwem prawnym. Ale dobrze wiemy i widzimy każdego dnia, że nie mamy w Polsce żadnej instytucji, która stałaby na straży demokracji, państwa i prawa. Konstytucja takiej instytucji nie przewiduje. W efekcie prawo jest nagminnie łamane, a państwo jest państwem teoretycznym.

Dlatego wydaje się rzeczą ważną, aby usytuowanie i określenie zadań prokuratury zostało umieszczone w Konstytucji.

Do podstawowych zadań prokuratury powinna należeć ochrona demokracji, państwa, prawa, w tym prawa karnego. Prokuratura powinna reagować w każdym przypadku, gdy zagrożone są interesy demokracji rozumianej jako demokracja oparta na wartościach obowiązujących w systemie cywilizacji europejskiej, o chrześcijańskich korzeniach, z kluczową pozycją i znaczeniem osoby ludzkiej. Powinna stać także na straży interesów państwa i prawa. Reagować w każdym przypadku, gdy zagrożone są jego interesy lub podstawowe zasady porządku prawnego, gdy naruszana jest Konstytucja lub zasady legalizmu, zwłaszcza w zakresie funkcjonowania instytucji państwowych. Prokuratura nie może służyć do załatwiania spraw poszczególnych obywateli, powinna jednak reagować, gdy naruszone są interesy społeczeństwa, któremu i państwo, i prokuratura mają służyć.

Aby prokuratura mogła skutecznie realizować tak określone zadania, powinna być odpowiednio zorganizowana i wyposażona. Na jej czele powinien stać Prokurator Generalny powoływany przez Sejm większością 2/3 głosów na określoną kadencję. Przez Sejm, a nie przez Prezydenta, co wydaje się oczywistym w świetle postępowania obecnej głowy państwa. Powinna działać na zasadzie hierarchicznego podporządkowania z pewną samodzielnością prokuratorów w podejmowaniu decyzji merytorycznych.

Ważne jest prawo obywateli do zgłaszania kandydatur na stanowiska kierownicze z uwzględnieniem niezbędnych kwalifikacji. Prokuratorska kontrola przestrzegania prawa powinna być realizowana przez wyspecjalizowane w poszczególnych dziedzinach prawa zinstytucjonalizowane grupy prokuratorów. Jest oczywistym, że jednym z najważniejszym zadaniem prokuratury jest i będzie ściganie i oskarżanie przestępców. Ale model organizacji w tym zakresie powinien być dostosowany do modelu procedury karnej.


fot. pixabay.com
„Nasze Czasopismo” nr 04-05/2019