Społeczeństwo

PIELGRZYMKA – WĘDRÓWKA, KTÓRA PRZYBLIŻA DO ABSOLUTU

Od zarania swojej historii człowiek podejmuje trud pielgrzymowania, by zbliżyć się do bóstwa. Zmieniają się warunki, sposób podróżowania, ale cel jest zawsze ten sam: duchowe spotkanie z Istotą Najwyższą.

Agnieszka Wyczółkowska

Wszelkie praktyki religijne, niezależnie od wyznania, mają na celu zbliżenie się do Boga, bogów, do Absolutu, do Istoty Najwyższej. Wierzący zwracają się do bóstwa modlitwą słowną, określonymi słowami, np. chrześcijańskie „Ojcze Nasz”, modlitwa różańcowa czy Hezychazm (modlitwa Jezusowa). Pielgrzymka, wędrówka do sanktuarium to ponadkonfesyjna, obecna we wszystkich kulturach, znana od najdawniejszych czasów forma modlitwy. Jej trzy elementy to chcący obcować z Absolutem człowiek, przestrzeń, którą musi przebyć sam lub w grupie od punktu wyjścia do punktu dojścia i sacrum, Sanktuarium, miejsce, w którym ma się dokonać jego przemiana.

Systemy religijne, zarówno monoteistyczne jak i politeistyczne porównują życie ludzkie do pielgrzymowania. Dla chrześcijan czy muzułmanów każdy dzień to zbliżanie się do Boga, dla wyznawców hinduizmu czy buddyzmu życie to dążenie do doskonałości i wyzwolenia, a Absolut jest kresem życia człowieka religijnego. Szczególnie ważny jest aspekt przejścia, będącym początkiem wyższego stanu uduchowienia, kształtowania charakteru przez trudy wędrówki. Średniowiecze znało pięciu towarzyszy pielgrzyma: głód, pragnienie, upał, zimno, chorobę lub śmierć.

Pielgrzymi wyruszają w drogę z różnych powodów – wotywnych, błagalnych, pokutnych czy dziękczynnych. Od lat 60. ubiegłego wieku obserwujemy, obok tych wyżej wymienionych, motywy poznawcze. Wykształciła się cała gałąź turystyki, turystyka pielgrzymkowa, religijna. Wiele biur podróży organizuje podróże, które obok pobytu w sanktuarium oferują ciekawy program turystyczny.

Pielgrzymujemy od zawsze, odkąd nauczyliśmy się odróżniać sacrum od profanum. Miejscem kultu były – a dla ludów pierwotnych Afryki, Amazonii czy Australii są nadal – rzeki, wodospady, źródła, lasy, skały, drzewa lub gaje. W Europie znajduje się 900 kamiennych kręgów pochodzących z epoki neolitu i brązu. Były to świątynie, w których odprawiano obrzędy ku czci zmieniających się pór roku czy związane kultem płodności. Najsławniejszym z nich jest Stonehenge w Wlk. Brytanii. Obok kamiennych kręgów tworzono długie rzędy kamieni granitowych lub wapiennych, megalitów. Stawiano też pojedyncze głazy. Wiele z nich spotkamy we Francji, Niemczech, Portugalii i Szwecji. Prawdopodobnie miały one związek z kultem śmierci.

Egipcjanie, Grecy i Rzymianie udawali się do świątyń będących miejscem kultu bogów. Na przykład do Delf, świątyni Apolla, gdzie zapoznawali się z przepowiednią jego wyroczni, Pytii. W Księdze Wyjścia Starego Testamentu Bóg nakazał Żydom, by trzy razy w roku stawiali się przed Nim. Miejsca, do których pielgrzymowano, to groby Patriarchów Abrahama, Izaaka i Jakuba oraz ich żon w Hebronie.

W VII wieku przed Chrystusem król Dawid przeniósł Arkę Przymierza do Jerozolimy, a jego syn Salomon wybudował tam Świątynię, najświętsze miejsce, gdzie obecny był Jahwe. Jerozolima stała się najważniejszym miejscem kultu, najświętszym miastem dla Żydów. Świętami Pielgrzymkowymi, w czasie których wyznawcy Jahwe przybywali do Jerozolimy, Hebronu czy Tyberiady, były Pascha, Święto Tygodni czy Namiotów. Są to święta upamiętniające exodus i wędrówkę Narodu Wybranego przez pustynię w poszukiwaniu Ziemi Obiecanej.

Obecnie wyznawcy judaizmu przybywają do Ściany Płaczu, jedynej pozostałości po zburzonej przez Rzymian w 64 r. Drugiej Świątyni, by modlić się i mieć bezpośredni kontakt z Bogiem. Chasydzi, jeden z odłamów judaizmu, udają się grobów cadyków, czyli mędrców, np. do Góry Kalwarii. Swoistym miejscem, do którego przybywają ludzie z całego świata, by uczcić ofiary Zagłady, jest Muzeum Holocaustu Instytutu Yad Vashem w Jerozolimie. To też jest miejsce pielgrzymki.

Jerozolima to święte miasto trzech religii: judaizmu, chrześcijaństwa i islamu. Chrześcijanie od początku przybywali do miejsc związanych z życiem i śmiercią Jezusa. Nawiedzano przede wszystkim Grób Jezusa, nad którym wybudowano bazylikę. Pielgrzymi, dla których była to podróż życia, opisywali swoje doświadczenia. Jedną z autorek była Egeria, pątniczka, która odwiedziła Ziemię Świętą, a jej przewodnikiem był tekst Nowego Testamentu.

Najbardziej znaną pątniczką była Helena, matka cesarza Konstantyna. Według tradycji, to ona odnalazła Święte Schody, po których wchodził Jezus do Piłata, a które obecnie znajdują się w katedrze na Lateranie w Rzymie. Świętej Helenie przypisuje się również odnalezienie drzewa Krzyża Świętego.

Chrześcijanie pielgrzymowali też do Rzymu, miasta związanego z działalnością i męczeństwem apostołów Piotra i Pawła. Od średniowiecza ważnym miejscem pielgrzymowania jest grób brata Jezusa i apostoła Jakuba Większego w Santiago de Compostela. Tradycja pielgrzymki, drogi św. Jakuba, sięga ośmiuset lat. Droga wiedzie z terenów Litwy przez Pomorze Zachodnie, Niemcy, Francję do Hiszpanii. Dla katolików ważne są miejsca związane z objawieniami maryjnymi – Fatima i Lourdes.

Dla nas Polaków najważniejsza jest pielgrzymka na Jasną Górę do obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, którego opiekunami są paulini. Tradycja pielgrzymki warszawskiej sięga roku 1711. W latach zaborów czy komunizmu jej odbycie było wyrazem patriotyzmu.

Pielgrzymka do świątyni Kaaba w Mekce – miejsca, w którym zgodnie z muzułmańską tradycją modlił się Adam, jak również związanego z życiem Mahometa – to jeden z pięciu filarów Islamu. Każdy muzułmanin, którego na to stać i który jest do tego zdolny, ma obowiązek raz w życiu wziąć udział w zbiorowej wielkiej pielgrzymce hadżdż i odprawić rytuały, z których najważniejszym jest siedmiokrotne obejście czarnego kamienia Kaaby. Pielgrzymka odbywa się w miesiącu zu al-hidżdża, przy czym liczy się tylko pobyt i dopełnienie rytuałów w Mekce, podróż za pielgrzymkę nie jest uważana. Można też w dowolnym czasie odbyć indywidualną, małą pielgrzymkę, umrę, w czasie której należy siedmiokrotnie obejść Kaabę.

W hinduistycznym eposie Mahabharata z VI w. p.n.e. znajdziemy informacje o 300 miejscach pielgrzymkowych znajdujących się przy 12 szlakach oplatających cały subkontynent indyjski. Szlaki te mają początek w Puszkarze, a kończą się w Prajagradź (d.Allahabad). Pielgrzymi udają się nad brzeg świętej rzeki Ganges, by dokonać w niej oczyszczającej kąpieli. Wielu z nich przybywa do świętego miejsca, by zakończyć tu życie.

Ludzie pielgrzymują do miejsc świętych od chwili, gdy nauczyli się odróżniać sacrum od profanum. Dziś miejscem pielgrzymek mogą być nie tylko świątynie różnych religii, ale też domy gwiazd muzyki czy aktorów… Ale to już inna historia.