Prawo

ŚMIECIOWY GALIMATIAS

Od marca 2020 roku radykalnie wzrosły opłaty za wywóz odpadów. Podwyżki dotkną szczególnie osoby samotne, które w Warszawie zamiast dotychczasowych dziesięciu złotych miesięcznie, za wywóz odpadów zapłacą sześćdziesiąt pięć złotych, zaś w Krakowie czterdzieści dziewięć złotych.

Włodzimierz Witakowski

Według szacunków Głównego Urzędu Statystycznego w Polsce w 2019 roku zebrano 12,6 mln ton odpadów komunalnych, czyli 329 kg/mieszkańca. Taka ilość śmieci uniemożliwia ich ciągłe składowanie na wysypiskach i wymusza ich powtórne wykorzystanie. Do tego niezbędna jest segregacja w miejscu powstawania odpadów (miejsca zamieszkania lub prowadzenia działalności gospodarczej). Zgodnie z ustawą o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, to gminy dbają o system gospodarowania odpadami komunalnymi, obejmujący przede wszystkim segregowanie śmieci, tworzenie punktów ich zbierania i recykling.

Zasady selektywnej zbiórki odpadów

Papier, metal, tworzywa sztuczne, szkło, opakowania wielomateriałowe, odpady komunalne ulegające biodegradacji, odpady „zmieszane” i wielkogabarytowe, zbierane są w pobliżu miejsca ich powstawania. W praktyce selektywnie odbierane są jedynie papier i szkło opakowaniowe (butelki i słoiki), a pozostałe materiały szklane trafiają do odpadów „zmieszanych”. Brakuje segregacji metali, tworzyw sztucznych i opakowań wielomateriałowych (obecnie to jedyna frakcja). Większe ilości złomu odbierane są w dalszym ciągu przez składnice, ale punkty skupu makulatury stanowią już rzadkość. Odpady budowlane i rozbiórkowe w dużych ilościach odbierane są na indywidualne zlecenie, a małe zwykle wyrzucane są do odpadów zmieszanych.

Apteki przyjmują przeterminowane leki, ale bez produktów leczniczych (opatrunki, igły, strzykawki, termometry rtęciowe). Te powinny przyjmować, tak jak i odpady niebezpieczne i chemikalia, Punkty Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych. Jednak odległe lokalizacje Punktów powodują, że nie są one łatwo dostępne dla wszystkich mieszkańców.

Zużyte akumulatory i opony można zostawić w warsztacie dokonującym wymiany. Baterie i lampy (szczególnie zawierające rtęć) mogą być wrzucane do pojemników ustawionych w niektórych sklepach. Drobny sprzęt odbierają niektóre sklepy przy sprzedaży nowego, ciężki – specjalistyczne firmy. Pozostały można oddawać w mobilnych punktach odbioru, działających przez kilka godzin raz w tygodniu.

Używane, ale niezniszczone tekstylia i odzież odbierane są przez instytucje charytatywne w formie zbiórek lub możliwości wrzucenia ich do specjalnych kontenerów. Dla tych zniszczonych przeznaczone są pojemniki na odpady zmieszane.

Rola producentów

Producenci rolni wytwarzają produkty oraz odpady roślinne całkowicie biodegradowalne, stanowiące źródło energii. Problemy z odpadami pojawiają przy produkcji towarów przemysłowych, w tym produktów chemicznych i opakowań. Wydaje się zasadne częściowe obarczenie producentów odpowiedzialnością za tworzenie odpadów i gospodarkę nimi w formie „opłaty środowiskowej”, wliczanej w cenę produktu i zasilającej fundusz ochrony środowiska. Taki system skłaniałby producentów i importerów do stosowania opakowań z materiałów nie obciążających środowiska (papier, drewno, szkło czy tworzywa biodegradowalne) i wielokrotnego użytku.

System opłat

Rada gminy określa górne stawki opłat za gospodarowanie odpadami, przy czym może uzależniać opłaty od liczby mieszkańców w danej nieruchomości, ilości zużytej wody, powierzchni lokalu mieszkalnego. Może też uchwalić jedną stawkę od gospodarstwa domowego.

Stosowany do niedawna system uzależnienia opłaty od liczby mieszkańców określonej w deklaracji użytkownika lokalu, okazał się niedoskonały, gdyż liczba zadeklarowanych osób była mniejsza od faktycznej. Korzystny wydaje się system uzależnienia opłat od ilości zużytej wody, bo jest proporcjonalna do liczby mieszkańców, ale w dużej mierze zależy też od ich dbałości o higienę. Ma jednak zaletę, bo skłaniania do oszczędnego gospodarowania wodą.

Określanie wysokości opłat na podstawie powierzchni lokalu mieszkalnego oraz jednolita stawka od gospodarstwa domowego, są korzystne wyłącznie dla władz gmin z powodu łatwości ich zastosowania. Takie opłaty są całkowicie oderwane od ilości wytwarzanych i odbieranych odpadów.

Niezależnie od sposobu ustalania opłat, powinny one równoważyć wpływy i ponoszone koszty. W Warszawie w 2019 roku występował niedobór około 20 proc. i dla jego zbilansowania potrzebna byłaby podwyżka opłat o 25 proc. Zwiększenie o 75 proc. dla gospodarstw czteroosobowych i większych i 550 proc. dla gospodarstw jednoosobowych nie znajduje żadnego uzasadnienia.


fot. pixabay.com
„Nasze Czasopismo” nr 04,05/2020