Historia

PRAWY I LEWY BATONIK, CZYLI RZECZ O RÓŻNICACH IDEOLOGICZNYCH

Faszyzm i nazizm to często używane zamiennie sformułowania. Jednak wiele osób o poglądach narodowych z przekonaniem twierdzi, że to coś zupełnie innego.
Michał Dworzyński

 

Na studiach zadałem pytanie profesorowi od historii XX wieku, jakie są różnice pomiędzy nazizmem a faszyzmem. Ów profesor, którego nazwiska nie wspomnę, powiedział, że są znaczące. Zapytany później, jakie konkretnie – nie wiedział, co powiedzieć. Po chwili jednak stwierdził, że faszyzm był we Włoszech, a nazizm w Niemczech.

Do dziś wydaje mi się, że to największa różnica, którą także narodowcy podają zawsze jako pierwszą. Zazwyczaj jako jedyną. Można się jednak zastanowić, czy istnieją inne różnice. Być może rzeczywiście różnicą jest tylko to, iż faszyzm jest ideologią tych, którzy lubią jeść makaron popijając winem, a nazizm jest doktryną ludzi kochających golonkę, obok której stoi kufel zacnego zimnego i jasnego piwa.

Na początku przypomnijmy sobie, w jakim okresie i gdzie powstały obydwie ideologie. Faszyzm powstał jako pierwszy we Włoszech w latach 20. XX wieku. Propagowany był przez tak zwane „brunatne koszule”, którymi dowodził Benito Mussolini. Jak pamiętamy, Mussolini wkrótce został dyktatorem we Włoszech.

Nazizm powstał w Niemczech jeszcze w tej samej dekadzie wśród ludzi, którzy nie zgadzali się ze zmarginalizowaniem roli Niemiec po pierwszej wojnie światowej. Na czele nazistów stanął pewien malarz, a zarazem autor książki ,,Mein Kampf ”. Jeżeli mnie pamięć nie myli, nazywał się Adolf Hitler i również został w latach 30. dyktatorem, tyle że w Niemczech. Obydwa państwa dążyły więc do kultu silnego lidera, w którego rękach miała być pełnia władzy.

Do czego się odnosiły obydwie wielce różniące się doktryny? Założenia faszyzmu zakładały dążenie do odbudowy cesarstwa rzymskiego z okresu Juliusza Cezara i Oktawiana Augusta. Naziści twierdzili za to, że muszą doprowadzić do odbudowy wielkiej potęgi drugiej rzeszy, tak by sam Otto von Bismarck się tego nie powstydził. Obydwa narody odnosiły się do tego, co uważały w swojej historii za najlepsze. Zarówno w faszyzmie, jak i w nazizmie, twierdzono, że naród jest ponad wszystkim, a własny jest najlepszy.

Różnice, tak naprawdę w teorii, były dwie. Pierwsza, że faszyzm nie uznawał rasizmu i eksterminacji ludzi innej rasy. Jednak podczas wojny we Włoszech istniały obozy koncentracyjne. Drugą był stosunek do religii. Nazizm zakładał usunięcie religii z życia politycznego. Faszyści za to liczyli na poparcie i współpracę z kościołem.

Przypomina mi się reklama pewnego batonika, która opowiadała o tym, jakie to wielkie różnice były między prawym a lewym łakociem. Różnice między nazizmem a faszyzmem są tak wielkie, że ciężko je odszukać. Bo to jedynie kosmetyka.

Może uda mi się kiedyś znaleźć różnice między prawym i lewym batonikiem.


„Nasze Czasopismo” nr 11/2017