Społeczeństwo

POLACY I ŻYDZI: TRUDNA MIŁOŚĆ, ŁATWA NIENAWIŚĆ. KRONIKA DIALOGU 1918-2018

Mamy za sobą niezwykłą debatę „Polacy i Żydzi: trudna miłość, łatwa nienawiść. Kronika dialogu 1918-2018”.

Pomysłodawcą i gospodarzem był prof. Jacek Wachowski, a panelistami prof. Tadeusz Gadacz, ks. Wojciech Lemański i Mikołaj Grynberg. Jak Państwo się domyślają, konkluzje nie napawają optymizmem. Tkwimy w głębokiej zapaści, znamionującej kryzys społeczny. Mimo to jestem głęboko wdzięczny uczestnikom dyskusji za mądre słowa.

My to już wszystko, albo niemal wszystko wiemy, ale wciąż należy to wypowiadać, wciąż na nowo odkrywać przełamując tabu wielokrotnym powtarzaniem. I o antysemityzmie, i o Szoa, i o pogromach, i o Marcu ’68, i wreszcie o tegorocznym wybuchu żydożerczej fali.
Bo cóż innego nam pozostaje?

Trudna miłość, łatwa nienawiść – zagaił prof. Jacek Wachowski – chcę najpierw, zanim przejdziemy do rozmowy w dwóch słowach powiedzieć o tym tytule i wytłumaczyć się z mojego wewnętrznego namysłu nad tym problemem, który jest w jakimś stopniu wpisany w dwie lektury nie pozostające w jakimś związku z problematyką polsko-żydowską. Książki, które dla mojego pokolenia okazały się dosyć znaczące: „Sto lat samotności” Gabriela Garcíi Márqueza – bo dla mnie ta historia, o której będziemy tu rozmawiać, jest historią odrzucenia, historią osamotnienia i samotności. I druga książka tego autora, to „Kronika zapowiedzianej śmierci” – kronika zapowiedzianych wydarzeń, na których bieg mamy wpływ dosyć ograniczony.

„Mam, niestety, takie poczucie, że ta „heca żydowska” nam towarzyszy w drapieżczym, paskudnym rytmie, który ją odradza. Trudno powiedzieć, czy co 10 lat, czy co 20, ale odradza się w sposób bardzo podobny: taki, który wywołuje w nas poczucie zdziwienia, że to odrodzenie po raz kolejny mogło się dokonać” – kontynuował profesor Wachowski.

Ksiądz Wojciech Lemański wyraził ubolewanie, że nauki Jana Pawła II poszły w zapomnienie. Po Soborze Watykańskim II papież kontynuował dzieło dialogu międzyreligijnego, a w Warszawie modlił się na Umschlagplatz. Szkoda, że dziś nikt już o tym nie pamięta i nie chce się odnieść do spuścizny papieskiego nauczania.

Z kolei prof. Tadeusz Gadacz podkreślił m.in., że mówienie, jakoby naród ratował Żydów, albo ich mordował jest nieporozumieniem, bo mordowali albo ratowali ludzie. Filozof usytuował współczesny antysemityzm w szerszym kontekście niechęci do obcych.

Odniósł się do tych słów Mikołaj Grynberg, który stwierdził, że efektem ubocznym tego zjawiska jest jednak sytuacja środowiska żydowskiego, coraz trudniej dostrzegającego dla siebie perspektywy dalszego życia w Polsce.

Oczywiście, trudno streścić niemal dwugodzinną, wielowątkową debatę w paru zdaniach, tym bardziej, że podnoszono w niej wątki historyczne, literackie, polityczne, społeczne, kulturowe i wszelkie inne. Dlatego zapraszamy Państwa do obejrzenia transmisji:


Przemek Wiszniewski
fot. Anna Lewicka